Wat blijft er over van uw erfenis?
Gepubliceerd op dinsdag 18 december 2007
Door Jan Willem Kemper, CB
Als iemand overlijdt is de Belastingdienst er als de scharrelkippen bij om zijn deel van de erfenis binnen te halen. Nog voordat u als erfgenaam bent bekomen van alle emoties ligt er al een aangiftebiljet successierecht op de mat. Of u dat maar even wilt invullen.

foto Jan Willem Kemper, cbAls iemand overlijdt is de Belastingdienst er als de scharrelkippen bij om zijn deel van de erfenis binnen te halen. Nog voordat u als erfgenaam bent bekomen van alle emoties ligt er al een aangiftebiljet successierecht op de mat. Of u dat maar even wilt invullen.

De kans is groot dat u er zelf niet uitkomt, maar dat ligt niet aan u. Het formulier is afschrikwekkend ingewikkeld. De terminologie lijkt uit een andere taal te komen en de schema’s doen denken aan een doolhof zonder uitgang. Veel mensen denken dat over kleine erfenissen niets betaald hoeft te worden. Dat is ook zo, maar wat is een kleine erfenis?

Meneer en mevrouw Van Deursen zijn in gemeenschap van goederen getrouwd. Hij is 78 jaar, zij is 76 jaar. Zij hebben twee kinderen: Carla (42) en Kees (44). Op 1 december 2007 overlijdt meneer onverwacht. Er is geen testament. Wat moet er gebeuren?

Bezittingen en schulden
Eerst wordt een overzicht van alle bezittingen en schulden gemaakt. Dat overzicht ziet er in ons voorbeeld als volgt uit:

Eigen woning € 400.000 (bij vrije verkoop)
Auto € 10.000
Bankrekening € 5.000
Inboedel € 15.000

De hypotheek is geheel afgelost. Het totaal van de bezittingen is € 430.000. Er zijn geen schulden.

Verdeling
Er is dus € 430.000 te verdelen. Mevrouw van Deursen bezit al de helft daarvan. Van de andere helft, € 215.000, worden eerst de begrafeniskosten van € 5.000 afgetrokken. Wat overblijft wordt onder de drie erfgenamen verdeeld. Ieder heeft recht op € 70.000. Als er geen testament is, bepaalt de wet dat alle bezittingen eigendom worden van de langstlevende echtgenoot. Moeder Van Deursen krijgt dus alles. Carla en Kees krijgen ieder een vordering op hun moeder ter grootte van hun erfdeel van € 70.000. Zij kunnen hun moeder niet dwingen om dat bedrag direct uit te betalen. Pas als moeder hertrouwt of overlijdt kunnen zij betaling eisen. Moeder kan het hele bedrag gebruiken, zij hoeft niets te bewaren voor haar kinderen. Op is op. De vorderingen worden jaarlijks met rente verhoogd. Die rente is voor moeder niet aftrekbaar en bij de kinderen niet belast.

Successierecht
De kinderen erven slechts een vordering op hun moeder van € 70.000. Of en wanneer zij dat bedrag kunnen verwachten is onzeker. Hoe langer de uitbetaling op zich laat wachten, hoe minder het bedrag waard wordt. Daarom hoeven zij niet over het volle bedrag belasting te betalen, maar slechts over € 49.000. Het verschil van € 21.000 wordt aangemerkt als een ‘vruchtgebruik’ van moeder. Dat bedrag is de uitkomst van een wettelijk voorgeschreven berekening. Carla en Kees zijn ieder over hun erfdeel € 3.453 aan belasting verschuldigd. Omdat zij feitelijk niets in handen krijgen moet hun moeder die bedragen betalen. Haar schuld aan de kinderen wordt daarmee verminderd.

Vrijstelling
Voor echtgenoten geldt een vrijstelling van € 515.928. Mevrouw Van Deursen erft € 70.000 plus € 42.000 (het bedrag dat bij de kinderen niet in aanmerking is genomen). Deze bedragen samen blijven onder de vrijstelling. Zij hoeft niets te betalen.

Voor de rijken?
Het zijn niet alleen de rijken onder ons die successierecht betalen. Het voorbeeld laat zien dat ook bij een betrekkelijk kleine erfenis al een behoorlijk bedrag moet worden betaald. In ons voorbeeld is er niet genoeg geld om de belastingschuld en de begrafeniskosten te betalen. De eigen woning is het belangrijkste bezit. Er zit niets anders op dan de auto te verkopen of bij de bank aan te kloppen voor een lening.

Moeilijk
Het hiervoor gegeven voorbeeld is heel eenvoudig, nog eenvoudiger kan het eigenlijk niet. Toch is de uitwerking ervan al vrij lastig. In de dagelijkse praktijk is het meestal een stuk ingewikkelder. De meesten onder u zullen professionele hulp nodig hebben om de formaliteiten goed af te kunnen handelen. Ook voor een betrekkelijk kleine erfenis.

Afschaffen?
VVD-leider Mark Rutte pleitte onlangs voor afschaffing van de erfenisbelasting. Hij vindt onder andere dat de oeroude regels niet meer van deze tijd zijn, en dat deze belasting op veel onbegrip stuit. De overledene heeft tijdens zijn leven toch al belasting betaald? Waarom betalen de erfgenamen bij overlijden dan nog een keer? En waarom zijn die regels zo vreselijk ingewikkeld?

Er zijn zeker argumenten voor afschaffing. De wetgeving is inderdaad al heel oud en er is weinig draagvlak onder de bevolking. Toch ziet het er niet naar uit dat zijn pleidooi navolging krijgt. De PvdA vindt dat afschaffing in het voordeel van de rijken zou zijn. De minister van Financiën ziet de inkomsten van de staat te veel dalen. In Den Haag ziet men liever een als onrechtvaardig gevoelde en onuitvoerbare belasting dan een structurele verbetering die ook nog eens geld kan kosten.

Vereenvoudigen dan maar?
De dagelijkse praktijk zou al zeer geholpen zijn met sterk vereenvoudigde regelgeving en een forse verlaging van de tarieven. Maar ook daarop hoeven we niet te rekenen. Intussen kunt u niet veel anders doen dan uw vermogen zo snel mogelijk belastingvrij naar uw kinderen over te hevelen. Hoe dat moet leest u elk jaar in de talrijke eindejaarstips. Wilt u de erfenisbelasting echt minimaliseren, dan is het een goed idee om u deskundig te laten adviseren. De kosten van een dergelijk advies zijn snel terugverdiend.

logo CBJan Willem Kemper CB schrijft elke maand een column voor Planet Geld en Carrière in opdracht van het College Belastingadviseurs. Het College Belastingadviseurs (CB) is een actieve beroepsvereniging met ruim 3200 leden. Naast kwaliteitsbewaking, kennisuitwisseling en ondersteuning maakt het CB zich sterk voor beroepserkenning, bijsturing van fiscale regelgeving en belangenbehartiging bij onder meer de overheid. Ook verzorgt het CB diverse fiscale opleidingen en bijscholingscursussen. Copyright PI/CB

Dit was de laatste column van Jan Willem Kemper.

Links

  • Meer columns van Jan Willem Kemper,CB
  • Special: Fiscale eindejaarstips Wat kun je nog doen om belasting te besparen?
  • Belastingdienst en erven
  • VVD wil onrechtvaardige erfenisbelasting halveren (VVD.nl, 4 december 2007)
  • stuur door
    print forum regels forumreglement reageer
    Japanse zussen verborgen miljoenen in dozen
    Actieve beleggers bij Aegon in aparte bv
    Partijvoorzitter CU twijfelt over Bos-belasting
    Schiphol en ANVR dagen Staat om vliegbelasting
    Hoge Raad houdt belastingzaak aan
    Hoe word ik miljonair? deel 2
    Iris: kansen in duurzame beleggingen
    Pleidooi: erfenis niet automatisch naar schoonkind
    Fiscus let extra op vakantiehuisjes
    Klant laat serveerster geld na

    Vaak weet men gewoon niet waar men aan moet denken in verband met nalatenschap. Voora... (MEH)
    De Staat (Belastingdienst) gelegaliseerde sluipmoordenaars , roverhoofdmannen , polit... (zatvan)
    In november 2006 overleed mijn ex-vrouw, de moeder van mijn zoon. Mijn minderjarige z... (Geisha22)

     

    Schenken: slim voorschot op de erfenis
    Gepubliceerd op vrijdag 29 november 2002
    Door Jan Bletz
    Wat er ook verandert met het nieuwe erfrecht, dit niet: een schenking ontvangen - zeker als de schenkingen in kleinere bedragen over een aantal jaren plaatsvinden - is fiscaal vaak veel gunstiger dan erven. Want schenkingen zijn vaak geheel of gedeeltelijk onbelast, zodat de erven later minder successierechten hoeven te betalen.

    Veel ouders (en grootouders) kiezen er voor om hun vermogen al tijdens hun leven gedeeltelijk over te dragen aan hun kinderen. Begrijpelijk en verstandig. Zouden ze dat niet doen, dan erven de kinderen het vermogen pas als de ouders overlijden. Op dat moment betalen ze belasting over de gehele erfenis. Hoe hoger de erfenis, hoe hoger dit successierecht is. Door al tijdens uw leven schenkingen te doen, verlaagt u de toekomstige erfenis en daarmee ook het successierecht. Bovendien kunt u meerdere malen gebruik maken van de schenkingsvrijstellingen.

    Nog een voordeel van schenken: als u al tijdens uw leven schenkt, komt de jaarlijkse vermogensgroei al gedeeltelijk aan de kinderen toe. Denk bijvoorbeeld aan de waardestijging van onroerend goed of van aandelen. Zou u niet schenken, dan komt de vermogensgroei volledig bij u terecht, waardoor de nalatenschap hoger wordt en dus ook het successierecht.

    Niet vrij om te schenken
    Schenken is aan allerlei regels gebonden. Vaak moet over een schenking belasting betaald worden door degene die de schenking krijgt. Alleen als uw schenking kleiner of gelijk is aan de vrijstelling voor (klein)kinderen, hoeven ze geen belasting te betalen.

    De belangrijkste vrijstellingen voor 2003 zijn (tussen haakjes de bedragen voor 2002

    • Schenken aan kind. Tijdens uw leven mag u uw kinderen jaarlijks 4.143 euro (2002: 3.999,- euro) belastingvrij schenken. Dit kan vanaf de geboorte van uw kind; vandaar dat veel ouders ervoor kiezen om hun kinderen vanaf hun geboorte het maximumbedrag van de schenkingsvrijstelling te schenken. Eenmalig mag u bovendien belastingvrij 20.711 euro (19.991,- euro) schenken; de enige voorwaarde is dat uw kind tussen de 18 en 35 jaar is.
    • Schenken aan kleinkinderen. U mag uw kleinkind eenmaal per 24 maanden 2.486 euro (2002: 2.399,- euro) belastingvrij schenken. Schenkt u meer, dan vervalt de vrijstelling.
    • Schenken aan een goed doel is gedeeltelijk belastingvrij. U mag eenmaal per 24 maanden 4.143 euro (2002: 3.999,- euro) belastingvrij schenken aan een in Nederland gevestigde instelling met een erkend goed doel.
    • Boven de vrijstelling gelden het belastingtarief (het schenkingsrecht) als bij erven. De tarieven zijn progressief, zoals dat heet: naarmate u meer schenkt, neemt het schenkingsrecht onevenredig hard toe. In principe betaalt de ontvanger van een schenking het schenkingsrecht. Het is echter ook mogelijk dat u als schenker het schenkingsrecht voor uw rekening neemt, en de schenking vrij van recht geschiedt. Dit werkt als volgt: u schenkt het bedrag én het schenkingsrecht, het zogeheten primaire recht. Over het geschonken bedrag en het (eenmalig te heffen) primaire recht wordt dan het uiteindelijke verschuldigde recht berekend. Bij grotere schenkingen (en dus bij een hogere progressie) kan een schenking vrij van recht een fiscaal voordeel opleveren.

    Wel of geen notaris?
    Tot dusver was voor een schenking een notari&ële akte nodig. Dit verandert per 1 januari 2003. Alleen schenkingen van roerende zaken, geldsommen of aandelen in beursgenoteerde bedrijven en soortgelijke effecten vereisen geen akte en kunnen - zoals dat heet - van hand tot hand geschieden. Een notariële akte is en blijft dus nodig als u bijvoorbeeld een huis of andere onroerende zaken schenkt of aandelen in uw BV.

    Vormen van schenken
    U kunt op verschillende manieren schenken. U kunt geld geven of andere goederen: effecten (beursaandelen, obligaties, aandelen in groeifondsen of beleggingsinstellingen) aanmerkelijkbelangaandelen (de ondernemer met een BV) of kunst en antiek - noem maar op. Ook kwijtschelding op een vordering, bijvoorbeeld wegens uitgeleend geld aan uw kind, geldt als een schenking.

    Zit uw geld vast in bijvoorbeeld uw huis, bedrijf of BV? Dan is schenken op papier een goed alternatief. U laat dan bij de notaris vastleggen dat u uw kind een bedrag schuldig bent. Na uw overlijden kan uw kind het geld opvragen zonder dat er over dit bedrag successierecht betaald hoeft te worden: het was immers al geschonken. Een belangrijk voordeel van schenken op papier is dat u de beschikking over uw geld houdt, zolang u dat wilt. Bedenk wel dat het om een schuld gaat en dat u dus jaarlijks rente moet betalen. Op basis van de Belastingwet 2001 is deze betaalde rente niet meer aftrekbaar, maar daar staat tegenover dat de rente voor uw kinderen ook niet meer belast is.

    Huis verkopen
    Als uw geld vastzit in uw eigen huis, kunt u ook overwegen om het huis aan uw kinderen verkopen en het vervolgens van ze te huren. Dit is gunstig voor uw kinderen, omdat een bewoond huis aanmerkelijk minder waard is dan een leeg huis. Bovendien is de toekomstige waardestijging van het huis door de verkoop vrij van successierecht. Verder kunt u de koopschuld van de kinderen jaarlijks in kleine porties wegschenken.

    Aangifte doen of niet?
    Als u alleen het bedrag van de vrijstelling voor (klein)kinderen schenkt, hoeft hiervan geen aangifte te worden gedaan. Maakt u gebruik van de eenmalige, hoge schenkingsvrijstelling voor uw kind(eren)? Dan dient wel aangifte te worden gedaan, waarbij u in het aangiftebiljet een beroep doet op deze vrijstelling. Van alle andere schenkingen of schenkingen boven de vrijstellingsgrens moet ook aangifte worden gedaan. Schenker en ontvanger kunnen gezamenlijk aangifte doen. Soms zal de belastingdienst zelf een biljet toesturen. Vaak echter is de dienst niet op de hoogte van schenkingen en moet een aangiftebiljet worden aangevraagd.

    Bij belaste schenkingen van ouders aan kinderen moet de aangifte plaatsvinden voor 1 maart van het jaar volgend op het jaar waarin de schenking heeft plaatsgevonden. Voor schenkingen van grootouders aan kleinkinderen bedraagt de aangiftetermijn echter twee maanden na datum van de schenking.

    Notabene: ook als u geen aangifte hoeft te doen, is het aan te raden de schenking vast te leggen. Dit kunt u in een onderhandse akte vastleggen (onderhands wil zeggen: u hoeft hier niet voor naar de notaris). Zorg ervoor dat zowel u als degene aan wie u wilt schenken de akte ondertekenen.

    Links:

    • Notarisinfo.nl
      Op deze site is het mogelijk de tarieven van notarissen met elkaar te vergelijken. Ook kunt u hier (via akte) een onderhandse akte opstellen voor een schenking.
    • Netwerknotarissen
      Uitgebreide informatie over schenken, met vele voorbeelden (o.a. van hoe u het beste te werk kunt gaan als u een huis wilt schenken).
    • Capital Coach
      Schenken kun je leren...